Meer leren over depressie

Meer leren over depressie

clichés met humor te lijf

Gisteren las ik een boeiend interview met caberetiere Sara Kroos (36 jaar.) Zij kampte vorige jaar met een ernstige depressie waarvoor ze opgenomen moest worden.

In het interview rekent ze af met een aantal hardnekkige clichés over depressie (en andere psychische ziektes) die anno 2017 nog steeds in onze samenleving leven.

Zo gaat ze in op het feit dat veel mensen depressie niet als ziekte maar als een vermijdbare vorm van 'ongelukkig zijn' opvatten.

Kroos: "Veel mensen begrijpen depressiviteit niet. 'Je hebt toch een prachtig leven?' Maar je zegt toch ook niet tegen een diabeticus: 'Je hebt alles dat je hartje begeert. Hoe kun je nou last hebben van suikerziekte?' Diezelfde mensen vragen nu: 'Ben je weer de oude?' Dan kan ik heel triest zeggen dat ik nooit meer de oude word. Maar dat wil ik misschien ook helemaal niet meer mensen, ik besef meer dan ooit hoe wankel het bestaan is en hoe kwetsbaar we zijn. Daar had ik weer de zwabber des levens voor nodig. Klats, recht in m'n smoel.'"

Door dit interview houdt Sara ons een spiegel voor ogen: het leven is niet zo controleerbaar en maakbaar als we vaak denken of hopen. Immers, iedereen kan ziek worden. "Mensen horen graag succesverhalen. Dat je je ziekte hebt overwonnen, er sterker uit gekomen bent. Ik ben er niet sterker uit gekomen. Maar ik ben me veel meer bewust van onze breekbaarheid."

Binnen ons SAU postbachelor onderwijs besteden wij daarom ruim aandacht aan hoe je als sociaal professional cliënten kunt begeleiden bij gebeurtenissen en problemen die zich niet lenen voor een maakbare, oplossingsgerichte en snelle oplossing.

Het gehele interview met Sara Kroos is hier terug te lezen.

Rouw na suïcide

Rouw na suïcide

To my loved ones

Onlangs zag ik de documentaire To my loved ones (2016). De film is gemaakt door de nabestaanden van Dennis (20). Tijdens de documentaire gaat Sanne, de vriendin van Dennis, op zoek naar antwoorden over Dennis zijn zelfdoding. Het wordt een interessante reconstructie van wat er (mogelijk) is gebeurd, waarbij ook het onderwerp depressie onder jongeren goed wordt uitgelicht. De film roept ook de vraag op: is rouw na zelfdoding anders dan na 'natuurlijke sterfte'? Ik denk dat dit zeker het geval is. Wil je meer weten, kijk dan deze documentaire.

Autonomie en verbondenheid

Autonomie en verbondenheid

Eilandjes zijn levensgevaarlijk?

We kennen allemaal het spanningsgebied tussen kiezen voor jezelf en kiezen voor de ander. Veel psychosociale problematiek is in essentie ook terug te voeren op dit spanningsveld. Hoe kan ik mijn eigen doelen verwezenlijken en niet geïsoleerd of van anderen vervreemd raken? Of juist: hoe kan ik met anderen verbonden blijven zonder mijzelf tekort te doen?

Sinds de jaren 60 zijn de welvaart en de individualisering in het Westen flink toegenomen. We zijn minder op elkaar betrokken en willen zo autonoom mogelijk zijn.

Maar hoe kunnen we groeien zonder echt contact met de ander? Hoe kunnen we ons opladen zonder nabijheid? Hoe komen we op ons eigen eiland aan nieuwe ideeën en hoe zorgen we voor mensen die zelf minder zelfredzaam zijn?

Op deze vragen zijn geen eenvoudige antwoorden voorhanden. Het zijn vraagstukken die inherent zijn aan ons mens-zijn. Binnen de opleiding Psychosociale Therapie staan we stil bij deze en andere spanningsvelden in het psychosociaal functioneren van mensen.

Kritisch leren denken over autonomie en verbondenheid is voor sociaal professionals een must. Zin in leuke ideeën? Kijk dan deze interessante IKON aflevering van 'Dus ik ben: een individu'.

Intergenerationele overdracht

Intergenerationele overdracht

Jong geleerd, oud gedaan?

Mijn zoontje van vijf jaar kan mijn onhebbelijkheden nu al vreselijk goed nadoen. Zo zucht hij regelmatig van ongeduld als een oude, verzuurde vrouw. Ik moet daar meestal hard om lachen, maar af en toe bekruipt mij de vrees: wat neemt hij allemaal van mij over?

In de hulpverlening is intergenerationele overdracht een bekend fenomeen: denk aan huiselijk geweld, middelengebruik, depressie, een gebrek aan assertiviteit dat van de ene generatie aan de volgende lijkt te worden 'doorgegeven'. De impact van moeilijke gebeurtenissen en de omgang (coping) daarmee worden onbewust en onbedoeld overgedragen op de kinderen.

Wanneer ouders zich dit beseffen is dat vaak een zeer pijnlijke ontdekking, die niet zelden wordt ontkend of vermeden.

Een documentaire die deze pijnlijke overdracht heel goed in beeld brengt is het egodocument dat Marijn Frank (o.a. Keuringsdienst van waarde) maakte als afstudeerproject voor de filmacademie toen ze begin twintig was. Het laat haarscherp zien hoe haar omgang met moeilijke onderwerpen (in dit geval het afscheid nemen van haar zieke vader) beinvloed worden door wat er in de generaties voor haar is gebeurd. Marijn doorbreekt op moedige wijze het zwijgen in de familie en gaat in gesprek met haar getraumatiseerde familie om zicht te krijgen op wie haar vader was en hoe hij is geworden wie hij was. Door het verleden aan te kijken en bespreekbaar te maken doorbreekt zij als eerste het destructieve patroon van overdracht richting de generaties die nog zullen volgen.

Ook in onze opleidingen besteden wij veel aandacht aan de systemische en intergenerationele invloed op mensen. Zie voor meer informatie ons SAU opleidingsaanbod.

Verlies in het gezin

Verlies in het gezin

Rauw op je dak

We verbinden en verliezen gedurende onze gehele levensloop. Ook gezinnen krijgen te maken met rouw. Het verlies van je broertje, het ziek worden van mama, die verhuizing met het gezin naar de andere kant van het land... Hoe kan het gezin een context vormen waarbinnen gerouwd mag worden? Hoe kan er ruimte ontstaan voor emoties, afscheid nemen, het zoeken naar betekenisgeving en aangaan van nieuwe verbindingen? Herman de Mönnink (2015) spreekt in dit geval van 3 rouwtaken binnen het gezin: de 3 O's.

1. Openlijke erkenning van het verlies (er samen over praten, kinderen er niet bij weghouden, erkennen dat het verlies heeft plaatsgevonden), 2. Ordening van de chaos (naar elkaar toetrekken, elkaar steunen, op adem komen, langzaam toegroeien naar nieuwe taken en rollen binnen het gezin) en 3. Orientatie op nieuwe doelen en relaties (na een fase waarin het gezin naar elkaar toetrok, elkaar steunde en de buitenwereld wat op afstand hield, ontstaat er na verloop van tijd weer ruimte voor de keuzes en ontwikkeling van de individuele gezinsleden. Er kunnen weer nieuwe relaties en doelen aangegaan worden.)

Bij al deze gezinstaken is het belangrijk om je te beseffen dat ieder gezinslid zijn eigen, unieke rouwproces doorloopt en dat hij/zij dit mogelijk anders beleeft en uit dan de andere gezinsleden. Als daar begrip en ruimte voor is, kan het gezin verder.

Een korte (kinder)documentaire die dit proces mooi laat zien is Rauw op je dak over Jolieke (12 jaar) die laat zien hoe haar gezin met het verlies van vader en gezondheid is omgegaan. Een prachtige korte film die de 3 gezinstaken bij rouw helpt illusteren. Voor meer informatie over verlies en rouw, zie ons SAU opleidingsaanbod tot verlies- en rouwtherapeut.

De dood en social media

De dood en social media

Onsterfelijk in the cloud?

Sinds de oprichting van Facebook zijn inmiddels dertig miljoen gebruikers overleden. Volgens berekeningen zullen er in 2065 meer dode dan actieve facebook gebruikers zijn. Facebook biedt inmiddels de mogelijkheid om een profiel een herdenkingsstatus te geven. Het account krijgt dan de titel ‘ter nagedachtenis aan’, en je kunt een officiële beheerder (familie/vriend) aanstellen die toegang krijgt tot het account en alle data kan downloaden.

Voor nabestaanden kan dit een 'vreemde' ervaring zijn: iemand is niet langer fysiek aanwezig, maar diens digitale identiteit lijkt nog 'levend' en blijft communiceren. Geliefden leven voort in data, in tweets, foto’s en berichten. Met DeadSocial™ en de ‘If I Die’-app kun je zelfs berichten en video’s maken voor sociale netwerken die pas na je je dood worden gepubliceerd. En onder het motto: When your heart stops beating, you’ll keep tweeting, zorgt _LIVESON ervoor dat je blijft tweeten na je dood. Een soort digitale reïncarnatie.

Je kunt je bij deze nieuwe ontwikkelingen afvragen of dit nabestaanden helpt of schaadt. Oudere visies op rouwverwerking gingen ervan uit dat een relatie met de overledene echt afsluiten nodig was om goed verder te kunnen. Tegenwoordig zijn er ook andere geluiden in de rouwbegeleidingskunde die op basis van onderzoek verdedigen dat een relatie met een overledene vaak blijft bestaan, zij het in symbolische vorm. Of social media daarin een rol kunnen spelen zal verder verkend moeten worden, maar is niet uitgesloten. Voor meer informatie over nieuwe inzichten op het gebied van rouwverwerking, zie onze post bachelor opleiding Verlies- en rouwtherapie. Deze opleiding leidt sociaal professionals op tot zelfstandig en door zorgverzekeraars vergoed verlies- en rouwtherapeut.

Parentificatie

Parentificatie

Pleasen

Veel van onze studenten zijn in hun dagelijks leven werkzaam als sociaal professional. Door hun werk, maar vaak al in hun ontwikkeling daarvoor zijn ze goed geworden in zorgdragen voor anderen. Dit is hun kracht en kwetsbaarheid tegelijkertijd. Burn-out cijfers onder sociaal professionals liggen hoog. Bovendien is het lastig om een écht gelijkwaardig contact met je cliënt aan te gaan wanneer je vanuit een 'reddende/zorgende' rol de ander in de positie van 'kwetsbare ontvanger' plaatst. Tijdens supervisie en leertherapie in ons onderwijs, is het evenwicht tussen zorgdragen voor jezelf en de ander een belangrijk terugkerend thema. Dit vinden we als hulpverlener vaak lastig. We hebben vaak geleerd om onze zelfwaarding te koppelen aan de waardering van anderen (in eerste instantie vaak de aandacht en waardering van onze ouders.) Dit wordt ook wel parentificatie genoemd en kan leiden tot zelfvervreemding. Het kind ontwikkelt zich niet langer vanuit zichzelf, maar gaat zich verantwoordelijk voelen voor het ouderlijk welbevinden. Bewustwording van deze dynamiek bij jezelf is het startpunt in de ontwikkeling van meer zelfzorg en meer gelijkwaardigheid in het contact met je clienten. Voor meer uitleg over parentificatie, zie de interessante videouitleg hierover van Ivo van Orshoven.

Zingeving hervinden na een groot verlies

Zingeving hervinden na een groot verlies

Jezelf aan je haren uit het moeras trekken?

Een aantal jaar geleden sprak ik een vader die zijn zoontje van 9 jaar had verloren bij een verkeersongeluk. Hij was gewoon na school op de fiets onderweg naar huis. De vrachtwagenchauffeur had hem niet in zijn dode hoek gezien...

Hoe kun je verder leven na zo'n ingrijpend verlies?

Hoe voorkom je dat je zelf niet meer wilt leven? Dat je met haat naar je eigen leven en de wereld gaat kijken?

George Kohlrieser (auteur en psycholoog) denkt dat het mensen lukt om verder te leven na een tragedie wanneer ze leren om de 'waarom-vraag' los te laten en te zoeken naar hoe je, vanuit een positie waarin je 'gegijzeld' wordt door je verlies, kunt komen tot een positie waarin je actief bijdraagt aan een betere wereld. "Sharing your grief will cut it in half, sharing your joy will double it." Over dit onderwerp hield hij een inspirerende TEDx talk: How to turn loss into inspiration.

Ook binnen onze post hbo opleiding Verlies- en rouwtherapie besteden we veel aandacht aan hoe je mensen kunt ondersteunen in het hervinden van zin- en betekenisgeving na verliezen. We gaan in gesprek met onze studenten over hun eigen zingevingsbronnen en leren ze hoe ze hun cliënten kunnen begeleiden bij het opnieuw zoeken van verbinding met het leven.

En de vader die ik sprak? Hij was inmiddels voorzitter geworden van een stichting van ouders van verkeerslachtoffers. Hij vertelde mij dat deze taak hem meer zin verleende dan zijn betaalde baan daarvoor ooit gedaan had...

Borderline

Borderline

Greep op het grillige

Toen ik ongeveer 15 jaar geleden als hulpverlener ging werken, werd ik door collega's gewaarschuwd voor cliënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis. 'Daar valt weinig mee te beginnen', 'Zó onberekenbaar', 'Die moet je begrenzen', 'Ga geen band met ze aan, dat kunnen ze niet aan'. Ik werd er bijna zelf bang van...

Gelukkig heeft de tijd niet stil gestaan. Mensen met BPD, oftewel borderline personality disorder, worden gelukkig door deskundigen niet langer weggezet als 'onbehandelbaar'. Eén van die deskundigen is hoogleraar klinische psychologie Arnoud Arntz van de Universiteit van Amsterdam. Al twintig jaar bestudeert Arntz de behandeling van mensen met een BPD-stoornis en behandelt hij patiënten. Afgelopen zaterdag (12/11/16) stond hij met een interview in de NRC. Op de vraag: 'Waardoor ontstaat borderline?' antwoordde hij:

"Sommige mensen hebben van nature meer aanleg voor stemmingswisselingen en impulsiviteit dan anderen. Maar bij mensen die borderline ontwikkelen is er meer aan de hand. Zij hebben in hun vroege jeugd een onveilige thuissituatie gehad of een traumatische gebeurtenis meegemaakt, waardoor ze niet ‘veilig gehecht’ zijn geraakt. Als kind zoek je intuïtief zorg en troost bij je verzorgers, je ouders. Maar soms zijn die verzorgers zowel een bron van steun als een bron van gevaar." (...) "Mensen met borderline hebben niet goed geleerd om hun eigen stress en emoties te reguleren, en ervaren een enorme paniek op het moment dat ze denken verlaten te worden – dan wordt dat angstige oergevoel uit hun jeugd getriggerd. Voor niemand is het leuk om bang te zijn, maar gezonde mensen raken dan niet compleet over de rooie, omdat ze op een gezonde manier om hulp kunnen vragen. BPD’ers hebben dat niet geleerd, en gaan dan uit radeloosheid vaak over tot hun destructieve acties".

Volgens Arntz kan de omgeving van iemand met BPD helpen door te luisteren, een veilige omgeving te bieden en grenzen aan te geven.

In zijn therapie met deze groep maakt hij gebruik van een combinatie tussen schematherapie en limited repartenting (ouderrol aannemen om de patiënt te helpen zijn emoties te leren hanteren.)

Borderline problematiek blijkt in de uitleg van Arntz dus een stuk normaler (want even eerlijk: wie van ons is eigenlijk wél 100 % veilig gehecht?) en lang niet zo onbehandelbaar als eerst gedacht: zo bleek in 2006 uit onderzoek dat met schematherapie maar liefst 52 procent binnen drie jaar van de stoornis af is, en ruim 66 procent sterk verminderde klachten heeft.

Ik ben blij met deze normaliserende kijk op BPD. Ook wij benadrukken binnen ons SAU onderwijs de grote rol die hechting in de ontwikkeling van psychopathologie speelt. Zo besteden wij veel aandacht aan zowel de hechtingstheorie als schematherapie binnen onze nieuwe post hbo opleiding Psychosociale Therapie.

Voor meer specifieke info over de behandeling van BPD, zie het boek van Arntz.

Dood, de laatste glossy

Dood, de laatste glossy

Lekker blaadje lezen

Afgelopen weekend kreeg ik van mijn partner een ingepakte glossy. Fijn, even met de benen omhoog wat ditjes & datjes doornemen. Toen ik het blad uitpakte zag ik de titel: Dood, de laatste glossy. Een huilende Katja Schuurmans op de voorkant. Daar gaat mijn moment van ontspanning dacht ik nog... Inmiddels ben ik verschillende artikelen verder en ben ik blij verrast. Vanuit verschillende originele invalshoeken wordt sterfelijkheid en afscheid nemen beschreven. Ik durf zelfs te beweren: een aanrader! http://www.adformatie.nl/nieuws/katja-schuurman-maakt-glossy-dood